Çölyak Hastalığı Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Çölyak hastalığı, gluten alımının neden olduğu bir sindirim bozukluğudur. “Gluten alerjisi” diye bir şey duymuşsunuzdur ya da marketlerde “Glutensiz Ürünler” karşınıza çıkıyordur. Ancak çoğu insan glutenin ne olduğunu bilmemektedir.

Gluten, ekmek ve makarna gibi pek çok yaygın gıdada bulunan bir proteindir. Buğday, çavdar ve arpa da gluten içerir. Gluten içeren gıdaların tüketilmesi, çölyak hastalığı olan insanlarda, ince bağırsakta bir bağışıklık tepkisini tetikler. Bu, ince bağırsağın iç kısımlarına hasar verir ve bağırsaktaki emilimi sekteye uğratır.

Çölyak hastalığı, mide ağrıları ve diyare gibi semptomlara neden olur. Çölyak hastalığı olan kişiler, besinlerin zayıf emilmesinden dolayı vitamin eksikliklerine de maruz kalabilirler. Bu hastalık için spesifik bir tedavi bulunmamakla birlikte;

Çölyak Hastalığının Belirtileri

Çölyak hastalığı olan kişilerde, karın ağrısı, şişkinlik ve diyare gibi bazı genel bulgu ve belirtiler görülür. Bazı kişilerde hiçbir belirti görülmeyebilir. Çölyak hastalığının belirtileri, bazen irritabl bağırsak sendromu, crohn hastalığı ve mide ülseri gibi diğer gastrointestinal problemlerin semptomları ile karıştırılabilir.

Çölyak hastalığının gastrointestinal sistemi ile ilgili olmayan belirli semptomları da vardır. Bunlar arasında eklem ağrısı, kas krampları, ağız yaraları, anemi, döküntü, kemik sorunları ve depresyon yer alır. Çölyak hastalığına bağlı beslenme yetersizliği olan insanlarda kilo kaybı, yorgunluk ve osteoporoz gibi bazı diğer belirtiler gözlemlenebilir. Çocuklarda ise boyun kısa kalması görülebilir.

Çölyak hastalığına benzer biçimde ince bağırsağı etkileyen bir durum dermatit herpetiformis’tir. Bu bozukluk aynı zamanda gluten intoleransının bir sonucudur ve glüten içeren gıdalara maruz kalma da deride kaşıntı ve kabarmaya yol açabilir. Bununla birlikte sindirim semptomları genellikle yaşanmaz.

Çölyak hastalığının bulgu ve belirtileri yaşandığında öncelikle bir doktora danışılması önerilir. Ailesinde bu hastalık olan kişilerde, çölyak hastalığı gelişme riski yüksek olabilir. Bu kişilerin test yaptırması gerekir.

Çocuğunda büyüme sorunları, irritabilite (huzursuzluk, duyarlılık, alınganlık), solukluk ve kabızlık gibi belirtiler fark edilirse, durum kötüleşmeden önce tedavinin sağlanabilmesi için tıbbi yardım erken tetkik edilmelidir. Çölyak hastalığı, bir kan örneğinin test edilmesiyle teşhis edilir. Doktor da küçük bağırsaktan küçük bir doku örneği alabilir ve bir laboratuarda test ettirir.

Çölyak hastalığı tedavi edilmezse, birçok komplikasyon gelişebilir. Bu hastalığın en önemli komplikasyonlarından biri malnütrisyonudur (çeşitli nedenlere bağlı olarak vücudun yeterli beslenememesi). Kişi yeterince besin tüketiyor olsa dahi bu durum ortaya çıkabilir.

Folat, demir, vitamin ve mineral eksiklikleri kilo kaybına ve anemiye neden olabilir. Çölyak hastalığı dışkı yoluyla yağ kaybına neden olur ve bu da D vitamini ve kalsiyumun aşırı derecede kaybına yol açar. Bu durum, kemiklerin yumuşaması ve osteoporoz ile sonuçlanabilir. Hastalığın ince bağırsakta yarattığı hasar, glutensiz gıdaların emilmesini dahi zorlaştırabilir.

Çölyak hastalığı olan insanlar süt ürünlerinde bulunan laktozu sindiremeyebilir. Bağırsak iyileştikten sonra çoğu hasta laktoz içeren süt ürünlerini tekrar tüketebilmektedir.

Glutensız bir diyetle durumu düzgün bir şekilde kontrol etmeyen çölyak hastaları, barsak kanseri ve bağırsak lenfoması gibi hastalıklara yakalanma riski altında olabilirler. Çölyak hastalığı, sinir hasarı ve nöbetler gibi belirli nörolojik komplikasyonlara da bağlanabilir.

Çölyak Hastalığının Nedenleri

Çölyak hastalığının nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Bağışıklık sistemi gluten içeren gıdalara aşırı tepki verdiğinde oluşan bir durumdur. İnce bağırsağın yüzeyinde, tükettiğimiz gıdalardan alınan vitaminler ve mineraller gibi besinleri emme konusunda önemli bir rol oynayan villüs olarak bilinen küçük tüysü yapılar vardır.

Çölyak hastalığı olan bireylerde villüs hasar görür. Villüs olmadan vücut, doğru büyüme ve sağlık için gerekli olan besin maddelerini ememez. Emilmeyen vitaminler, mineraller ve yağ gibi gıdalar dışkıyla vücuttan atılır.

Araştırmalar çölyak hastalığının genetik faktörlere bağlı olduğunu da gösterdi. Bu nedenle ailesinde çölyak hastalığı olan bireyler, erken teşhis ve önlemler için doktora görünmelidir. Çalışmalar ayrıca, bazı genetik mutasyonlara bağlı çölyak hastalığı riskinin daha yüksek olduğunu gösterdi.

Bununla birlikte, çölyak hastalığına sadece genetik mutasyonların sebep olduğu anlamına gelmez. Çünkü başka birçok risk faktörü de söz konusudur. Tip 1 diyabet ve tiroid hastalığı olan bireylerde daha sık görülme eğilimi gösterir. Down sendromu ve mikroskobik kolit (sürekli ishale sebep olan bir çeşit kalın bağırsak hastalığı) olanlarda çölyak hastalığı gelişme riski de yüksek olabilir.

Çölyak Hastalığına İyi Gelen Bitkiler, Doğal ve Bitkisel Çözümler

Çölyak hastalığının tedavisi yoktur, ancak diyet değişiklikleri ile etkili bir şekilde kontrol altına alınabilir. Belirtilerin kötüleşmesini ve komplikasyonları önlemek için bazı gıdalardan kaçınılmalıdır.

Çölyak hastalarının tüketmemesi gereken gıdalar: Arpa, çavdar, irmik, buğday ve bulgur gibi gluteni içeren tüm gıdalardır.

Doktorlar genellikle çölyak hastalarını bir diyetisyene yönlendirir. Böylece glutensiz, sağlıklı bir diyet listesi yapılır. Hasta glutensiz beslenince, ince bağırsaktaki enflamasyon azalır.

Çoğu kişi birkaç hafta içinde daha iyi hissetmeye başlar, ancak villüslerin düzgün bir şekilde iyileşmesi daha uzun sürebilir. Tam iyileşme aylar, hatta yıllar alabilir. Çocuklarda, yetişkinlere kıyasla ince bağırsağın iyileşmesi daha hızlı olur.

Bir gluten içeren gıdanın yanlışlıkla tüketilmesi durumunda, karın ağrısı ve diyare (ishal) olabilir. Bazı insanlar herhangi bir semptom göstermez, ancak bu, villüslerde hasar olmadığı anlamına gelmez. Az miktarda gluten alımı dahi ince bağırsağı olumsuz yönde etkileyebilir.

Çölyak hastalığına bağlı ciddi beslenme yetersizliği olan bireylere besin takviyeleri verilebilir. Folat, kalsiyum, demir ve B12, D ve K vitaminleri gibi besin takviyeleri, vücudun yoksun kaldığı besinleri sağlamak için gereklidir.

Bu takviyeler genellikle tablet şeklinde reçete edilir. Ancak sindirim sistemi onları tablet formunda absorbe edemiyorsa form enjeksiyonlarıyla da verilebilir. Bağırsaklardaki iltihaplanmayı tedavi etmek için doktorlar steroidal ilaçlar reçete edebilir.

Çölyak hastalığından kurtulmayı sağlayan bazı doğal ilaçlar vardır;

  • Yoğurdun, sindirim sisteminin iyileşmesinde yardımcı olduğu bilinmektedir.
  • Balık Yağları: Bağırsak iltihaplarını önlemeye yardımcı olduğuna inanılıyor.

Ayrıca birçok şifalı otun da bu hastalığın tedavisinde yararlı olduğu bilinmektedir;

  • Altın mühür bitkisi (Goldenseal), zeytin yaprağı özütü gibi bağışıklık sistemini güçlendirici bir etkiye sahiptir.
  • Papatya ve kaygan karaağaç bitkisi de çölyak hastalığına iyi gelen bitkiler olarak bilinir.
  • At kuyruğu otu çayının anti-inflamatuar özellikleri vardır. Günde üç kez at kuyruğu bitkisinin çayını içmek bağırsak iltihabına iyi gelir ve ayrıca sindirim sistemini güçlendirir.

Çölyak Hastalığı İçin Diyet

Çölyak hastalığı teşhisi konan kişiler, gluteni bulunan gıdalardan kaçınmak zorundadırlar. Paketlenmiş gıdalardaki etiketleri daima okuyun ve buğday, arpa, irmik ve çavdar gibi gıdalardan kaçının.

Ekstra olarak beyaz ekmek, kek, kurabiye, tahıl, kraker, bira, yulaf, makarna, salata sosu, çorba ve sos gibi hazır halde satılan gıdalardan da özellikle üzerinde “Glutensiz” yazmayanlardan kaçınılmalıdır.

Yulafın çölyak hastalığı olan bireylere zarar verip vermeyeceği belli olmadığı değildir. Ancak, doktorlar mümkün mertebe hastalara yulaf yememelerini tavsiye etmektedir.

Gluten İçermeyen Gıdalar

Glutensiz gıdalar: Mısır, buğday, pirinç, kinoa, mısır unu, ararot, tapyoka ve horozibiği (çin ıspanağı veya kazayağı) gibi birçok gıdayı içerebilir. Bu gıdalarda bile gıda etiketlerini kontrol etmeniz önerilir.

Glüten içermeyen ve güvenle tüketebileceğiniz diğer gıdalar ise; Meyveler, süt ürünleri, balık, kümes hayvanları, patates, pirinç ve sebzelerdir.

Bazı kişiler için ekmek ve makarna tüketmemek çok zor olabilir. Neyse ki sizin için piyasada bulunan bazı glutensiz ekmek ve makarnalar var. Doğru araştırmalarla, birçok glutensiz ve sağlıklı gıda bulmak mümkündür.

Çölyak Hastaları İçin Öneriler

Çölyak hastalığı olan bireylerin alması gereken bazı önlemler vardır. Öncelikle hastalığı etkili bir şekilde kontrol altında tutmak istiyorsanız, diyet talimatlarına kesinlikle uymalısınız.

  • Ayrıca, hangi gıdaların gluten içermediğini hakkında kendinizi bilgilendirerek güvenli bir şekilde beslenebilirsiniz.
  • Çölyak hastalığı olanların gıda etiketlerini sürekli ve dikkatle kontrol etmesi faydalı bir alışkanlık olacaktır.
  • Gıdalarla ilgili herhangi bir şüpheniz varsa, daha fazla bilgi için üreticiye başvurabilirsiniz.
  • Herhangi bir yiyecekle ilgili hâlâ şüpheniz varsa, en güvenli şey bunu tüketmemektir. Bunun nedeni; az miktarda gluten bile bağırsaktaki iltihabı tetikleyebilir, karın ağrısı ve ishale yol açabilir.

Yorumla